Özel Bilgi

                                    Haritalar Dünyas?nda bir Xinjiang Hikayesi: Harita ve Co?rafya(3)

                                    25.03.2019 作者:Wang Yao

                                    Bat? Tianshan Da?lar?n?n ötesinde kasvetli bir antik yol: “Nalin Nehri’nden Ka?gar’a uzanan ke?fin Görsel Anlat?m?”

                                    Xinjiang’?n co?rafi yap?s? k?saca, “üç da? aras?nda uzanan iki tane havza” olarak özetlenebilir. Bu da?lar, kuzeyde Altay, merkezde Tianshan ve güneyde Kunlun da?lar?d?r. Bahsedilen iki havza ise, Çungar ve Tar?m havzalar?d?r(Resim 97). Tianshan da?lar?, Xinjiang’?n merkezini enlemesine geçerek bu co?rafyay? birbirinden ba??ms?z iki yer haline getirdi. Kuzey ve güney Xinjiang’? birbirine ba?lamak için insanlar, ortalama yüksekli?i 4000 metre ve geni?li?i 250-300 km aras?nda de?i?en bu s?rada?lar? geçmenin yollar?n? arad?lar. ?nsanlar, güneydo?udaki Tianshan aral?klar?ndan, Korla ve Kara?ehir vadileri, k?vr?mlar? ve su yollar? arac?l???yla kuzeye do?ru yolculuk ettiler. Günümüzde bu bölgeler bir otoyol ve bir demiryolu ile birbirlerine ba?l?d?r. Bununla beraber, Tianshan da?lar?n?n bat?s? daha yüksek ve s?kt?r.

                                    Xinjiang Uygur Özerk Bölgesi'nin yönetim binas?, Tianshan aral?klar?n?n kuzeyindeki bir ?ehir olan Urumçi’de bulunmaktad?r. Bununla birlikte, Qing Hanedanl??? döneminde, Xinjiang'?n idari merkezi bat? ?ehri Yili’deydi. ?mparator Qianlong zaman?nda Xinjiang, i?gal edilmesinden Qing Hanedanl???’n?n sonuna kadar, idari merzeki Yili’de bulunan bir askeri hükumet taraf?ndan yönetildi. Bu otorite, Yili Generali olarak biliniyordu ve tüm Xinjiang topraklar?na ba?kanl?k ediyordu. Güney Xinjiang'?n en üst düzey askeri yetkilisi, Ka?gar veya Uçturfan'da bulunan Güney Xinjiang Büyük Bakan Dan??man?yd?. Askerleri bir bölgeden di?erine transfer etmek gibi önemli askeri i?ler için, Xinjiang hükumetinin ula??m? kolayla?t?racak yollar bulmas? gerekiyordu.

                                    Qing Hanedanl??? döneminde, bat? Tianshan aral?klar? boyunca yayg?n olarak kullan?lan üç yol vard?. Bunlardan birincisi, Yili ve Aksu’yu birbirine ba?layan buzlu bir tepe, ikincisi Yili Uçturfan aras?, üçüncüsü ise Yili’den Ka?gar’a kadar giden Nalin yolu idi. Bu ilk yol, bugünlerde birçok ki?i taraf?ndan bilinen Xiate Antik Yoludur. Di?er iki yol, zaman?nda Xinjiang’?n d???na do?ru ve günümüzde de ?ehrin d??? olarak kabul edilen bir bölgede oldu?undan, ilk yol kadar ünlü de?ildir. A?a??da, birinci ve ikinci yollar? tan?tmaya çal??aca??m(Resim 98).

                                    Resim 97 : “Üç aral?k aras?nda bulunan iki havza”

                                    Resim 98 : Bat? Tianshan aral?klar? boyunca uzunlamas?na yollar

                                    Bugünlerde, ?mparator Guangxu saltanat?na kadar uzanan, Nalin Nehri’nden Ka?gar’a uzanan ke?fin Görsel Anlat?m? (99. Resim) sayesinde, yukar?da belirtilen iki yol hakk?nda oldukça sa?l?kl? bilgiler ö?renebiliriz. Bu harita ?u anda Taipei'deki Ulusal Saray Müzesi'nde saklan?yor ve büyük olas?l?kla ?mparator Guangxu döneminde Qing merkez idaresine resmi bir rapor vermek amac?yla Xinjiang'da bulunan bir devlet memuru taraf?ndan haz?rlanm??t?. Bu harita, ka??t üzerine renkli mürekkeplerle boyanm??t?r. Genel haritalar?n aksine bu harita, güney yönelimlidir. Yollar boyunca bulunan yerler sar? renkli etiketlerle gösterilirken, yollar k?rm?z? çizgiler kullan?larak belirtilmi?tir.

                                    ?lk olarak, “Buzlu Tepe Yolunu” anlatarak ba?layal?m. Bat? Tianshan aral?klar?nda bulunan tek yol olma özelli?ine sahiptir. Bu yol, Aksu ve Yili’yi birbirine ba?lar. Qing belgelerinde, genellikle “Mussur Daban” olarak geçen bu isim, Çince’ye “Binglingdao” ya da “Buzlu Tepe Yolu” olarak çevrilmi?tir. Qing Hanedanl???'n?n sonlar?na do?ru, Yili’den Aksu’ya kadar giden bu yol, 99. resimde gösterilmi?tir. Bu yolu takip edenler, s?ras?yla Yili’deki Huining ?ehri, Batuermengke Tai, Hainuke Tai, Suoguoer Tai, Boer Tai, Huonuohai Tai, Tekes Tai, Shatu Tai, Mussur Daban, Zhamu Tai ve son olarak Aksu ?ehrinni geçmektedir. Qing Hanedanl??? döneminde tai, günümüzdeki otoyollar ile e? anlamda olup, atlar?n dinlenebilece?i yerlere gönderme yapan ula??m a?lar?na özgü bir terimdir.

                                    Resim 99 : Nalin Nehri’nden Ka?gar’a uzanan yollar

                                    Resim 100 : Buzlu tepe yolu (Bugünkü ad?yla Xiate Antik Yolu)

                                    99. resimde, Aksu’nun kuzeyindeki “Mussur Daban” etiketini(k?rm?z? bir kutu içerisinde) görüyoruz. Bu yol, oldukça e?imli ve diktir ve ismini de bu özelli?inden al?r. Yol boyu karla kapl? ve o kadar dard?r ki, atlar bile geçmekte zorlan?r. Askerlerin bu yolu geçmesi için bir tarafa dönmesi ve yava?ça kar??ya geçmesi gerekir. Tüm tehlikelere ra?men bu yol, Yili’den Aksu’ya giden en h?zl? yol oldu?u için Qing Hanedanl??? döneminde askerler taraf?ndan s?kça kullan?l?yordu.

                                    Buzlu yol, günümüzde “Xiate Antik Yolu” olarak bilinir. Bu yol, çok tehlikeli ve geçi?i zor oldu?u için, yol üzerinde bir dizi geçit in?a edilmi?tir. Bu durum, ço?u insan? bu yolu geçmek için cesaretlendirmi? olsa da, son y?llarda birçok ka?if burada hayat?n? kaybetmi?tir. 100. resimde bu bölgenin ne kadar tehlikeli oldu?u aç?k bir ?ekilde görülebiliyor.

                                    Bat? Tianshan aral?klar? üzerindeki ikinci rota, 99. resmin sa? taraf?nda belirtilen Yili Uçturfan aras? yoldur. Yili’den güneydo?uya do?ru olan bu güzergah, Gegen Nehri üzerindeki karunun yan? s?ra, aral?klar?n kuzey yamac?na ula?madan önce Harqila ve Tekes nehirlerinin (mavi kutularla vurgulanm??) üstlerine ula??r. Buradan, askerler Uçturfan’a varmadan önce Gongguluke S?rt?’n?(Resim 99’da mavi metin ile i?aretlenmi?) geçmek zorundalard?.

                                    Gongguluke S?rt? üzerindeki yol, Qing Hanedanl??? döneminde pek fazla kullan?lmad?. ?mparator Daoguang dönemiyle beraber bu yol kullan?ma kapat?ld?. Bununla beraber bu yol, önemli bir tarihi ?ahsiyet ve olayla da ilgilidir.

                                    Resim 101 : Qing ordusunun Çungarya’ya giri?i

                                    Resim 102 : “Resimli S?n?rlar Dergisi”nde Guangxu Hanedanl??? Gongguluke S?rt?

                                    ?mparator Qianlong saltanat?n?n 20. y?l?nda (1755), Qing ordusu Çungarya’n?n fethi için bat?ya gitti. 101. resimde gösterildi?i üzere, Qing ordusu iki ayr? grup halinde farkl? noktalardan Xinjiang’a giri? yapt?. Sonras?nda, Bortala’daki kuvvetlere kat?l?p Yili’ye ilerlediler. Oradan Gedeng Da??'na yöneldiler ve Çungar birliklerini tek bir sava?ta tamamen yok ettiler. Çungar Hanl???’n?n son han? Dawachi, beraberindeki 100 adam? ile beraber güneye kaçt?. Tekes Nehri'nin üst k?s?mlar?n? geçtikten sonra, bat? Tianshan aral???n? Gongguluke S?rt? üzerinden geçip Uçturfan'a geldiler. Askerler ve atlar?n yorulmas? sebebiyle Qing ordusu, onlar? daha fazla takip etmedi. Dawachi'nin kaçmas?ndan k?sa bir süre sonra, Xinjiang'?n güneyindeki bir Uygur soylusu, onu Qing askerlerinin gizlendikleri bir ziyafete kat?lmas? için kand?rd?. Yüzy?llar boyunca Orta Asya'ya egemen olduktan ve bir süre Qing imparatoruyla çat??t?ktan sonra, Çungarya Hanl???, Gegend Da??’ndaki sava?ta resmen y?k?ld?. Onlar?n yenilgisi, Mo?ol aristokratlar?n?n ve soyda?lar?n?n Tianshan da?lar?ndaki be? as?rl?k egemenli?in sona erdi?ini gösteriyordu.

                                    Dawachi yakaland?ktan sonra, buzlu tepe yolu üzerinden Yili’ye götürüldü. Oradan da Pekin’e gönderildi. Meridian Kap?s?'nda, sava? esirlerinin önemli bir askeri zaferden sonra imparatora sunuldu?u geleneksel bir tören düzenlendi. Qianlong saltanat?n?n (1774) 39. y?l?nda, Qing saray? Dawachi’yi affetti ve ona Çungarya Prensi ünvan?n? verdi. Ard?ndan, Sekiz Afi? ordusuna al?nd? ve ba?kentte kendisine toprak verildi. Daha sonra da do?al sebepler dolay?s?yla öldü.

                                    Dawachi, Gongguluke S?rt?'n? geçti?i s?rada, sava?ta on binlerce askerini k?sa bir süre önce kaybetmi? durumdayd?. Dü?man ordusu, Çungar topraklar?na daha henüz girmi?ken, o ise sadece birkaç yüz ki?iyle oradan kaçmak zorunda kald?. ?lerlemenin geri çekilmek kadar tehlikeli oldu?u bu tehlikeli ko?ullarda Dawachi, muhtemelen hayat?n?n geri kalan?n? Pekin’de bir prens olarak geçirece?ini tahmin bile edemezdi.

                                    Resim 103 : Uçturfan ?lçesi kuzeyinin foto?raf? (A?ustos 2015)

                                    Yili’den Uçturfan’a giden en kritik yol, Tianshan da?lar?n?n aras?ndan geçen Gonggulule geçididir. 102. resimde gördü?ümüz harita, Qing Hanedanl??? yetkilisi Shakedulinzhabu'nun, ?mparator Guangxu'nun saltanat?n?n 8. y?l?nda(1882), imparatorun emriyle Rusya s?n?r?n? denetlemek ve belirlemek için yap?lan bir ke?if gezisinin ard?ndan çizilen bir haritad?r. Bu harita, Gongguluke'nin güney bölgesinin anatomisini göstermektedir. Shakedulinzhabu, bu tehlikeli seferi ?öyle anlat?yor: “Bu ta?tan tepeler son derece dikti. Atlar? b?rak?p, buralara t?rmanmaktan ba?ka çaremiz yoktu. Bat?ya do?ru gerçekle?tirdi?imiz bu zorlu yolculukta, gittikçe yükselen be? kaya parças?n? a?t?k. Bu kayalar? geçerken, gökyüzüne t?rman?yormu? gibi hissettim. Sonunda, Gongguluke’n?n zirvesine ula?t?k.”

                                    2015 y?l?nda yerinde inceleme yapmak için Uçturfan ?lçesini ziyaret ettim. Gongguluke S?rt? ?u anda Çin s?n?rlar?n?n d???nda oldu?undan, ziyaret etmeme izin verilmedi. Yine de s?rt çevresini ke?fetme ?ans?m oldu. ?zledi?im yol, k?vr?lm??, derin hendeklere ve sarp vadilere dönü?mü?tü. Her iki tarafta da da?lar vard? ve bitki örtüsü oldukça azd?. (Resim 103). Bu yolda yürürken, buralar?n Gongguluke’ya çok benziyor olabilece?ini tahmin ediyordum. Bu aral?klar? yürüyecek olan ?ehrin yerlileri, do?adan ne kadar uzak kald?klar?n?n fark?na varacakt?r. Buras?n?n ne kadar ?ss?z ve vah?i oldu?unu, ziyaret etmeden gerçek manas?yla anlamak zor. Buz gibi so?uk rüzgarlar, bulutlar?n karanl???, ayr?ca derin bir izolasyon ve hayat eksikli?i... Bir nehir ya da da? gibi, sadece kendi gözlerinizle gördü?ünüz zaman, buras?n?n ne kadar ?ss?z oldu?unu anlayabilirsiniz.

                                    Dawachi’nin süvarileri, Uygur çobanlar? veya Qing askerleri buradan geçerken nas?l hissetmi?lerdir acaba ?

                                    Kaynakça

                                    • Wang Yao: Dawachi’nin Güneye Kaç??? ve Antik Haritalarda Görülen Yili Uçturfan Aras? Qing yolu, Henüz yay?nlanmam?? taslak

                                    516棋牌游戏中心首页 集结号棋牌下载app| 浅浅棋牌下载| 赢话费捕鱼官网| 棋牌斗牛牛| 仙豆棋牌官网下载下载